JMdW

Je krijgt geen beter onderwijs door docenten meer te betalen, zegt onderwijsadviseur Sir Michael Barber. In Finland, Singapore en Zuid-Korea zijn nuttige lessen te leren. Hoe verbeter je het onderwijs? Door goede leraren aan te stellen. Maar door leraren meer te betalen, krijg je nog niet direct goede leraren. Ook andere maatregelen, zoals klassenverkleining en meer lestijd, helpen niet of nauwelijks om het onderwijs te verbeteren.

Die boodschap, afkomstig uit het recente rapport How the worlds best-performing school systems come out on top van organisatieadviesbureau McKinsey, is gebaseerd op een vergelijking van de beste onderwijssystemen van de wereld. Finland, Singapore en Zuid-Korea scoren altijd weer het hoogst op de internationale vergelijking van leerlingenprestaties. De vraag die McKinsey zichzelf heeft gesteld, is wat de overeenkomsten zijn tussen het onderwijs in die landen.

Dat levert nuttige lessen op voor Nederland. Zo hebben de beste landen nauwelijks last van een lerarentekort, hoewel de leraren er geen exorbitante salarissen ontvangen. Toch wil minister Plasterk (Onderwijs, PvdA) 1,1 miljard euro besteden aan het verhogen van de lerarensalarissen om het lerarentekort in Nederland te bestrijden. Sir Michael Barber, van 1995 tot 2005 onderwijsadviseur van de voormalige Britse premier Blair en een van de auteurs van het McKinsey-rapport, geeft commentaar.

Wat vindt u van het verhogen van de lerarensalarissen?

Het verhogen van de salarissen kán een goede maatregel zijn om het lerarentekort tegen te gaan, maar alleen in combinatie met ander beleid. Je moet ook kijken naar de kwaliteit van de lerarenopleiding, de exclusiviteit ervan, het imago van het beroep, carrièremogelijkheden. En je moet ook andere mensen rekruteren, bijvoorbeeld mensen die al een paar jaar in het bedrijfsleven werken. Zij zouden onder de juiste voorwaarden misschien bereid zijn om een paar jaar als leraar te werken.

Wat heeft u als adviseur van Blair gedaan tegen het lerarentekort, dat grotendeels kon worden weggewerkt in de jaren negentig?

De belangrijkste maatregel was dat studenten niet langer hoefden te betalen voor de lerarenopleiding. Wij betaalden hén. En studenten voor vakken met een groot lerarentekort, zoals wis- en natuurkunde, kregen meer betaald dan de anderen.

Waren de de nieuwe mensen ook goede leraren?

Het Verenigd Koninkrijk is nog geen Finland. Het Britse onderwijs heeft in de afgelopen tien à vijftien jaar zon beetje alles veranderd, zonder dat het direct effect opleverde. Maar ik denk wel dat we de goede weg zijn ingeslagen. Leraren worden nu meer gerespecteerd, wat ervoor zorgt dat leerlingen zelf ook eerder leraar willen worden. Dat is de basis. En scholen waren zeer tevreden over de kwaliteit van de nieuwe mensen.

Er zijn meer westerse landen, waaronder Nederland, die in de afgelopen decennia hun onderwijs radicaal hebben veranderd. Het onderwijs is er niet door verbeterd, concludeert u in uw rapport. Besteden regeringen hun geld verkeerd?

De onderwijsuitgaven zijn overal gestegen in de afgelopen decennia. Meer geld voor onderwijs maakt wel degelijk verschil. Maar je moet het op de juiste manier besteden. De westerse landen, ook Nederland, hebben in de jaren negentig heel veel geld besteed aan klassenverkleining. Nu blijkt uit ons onderzoek dat die maatregel nauwelijks de leerprestaties verbetert. Je kunt het curriculum veranderen, je kunt leerlingen langer op school laten zitten, maar je moet vooral kijken naar de prestaties van leraren. Geen enkele andere factor is zo sterk van invloed op de prestaties van leerlingen.

Hoe verhoog je dan de prestaties van leraren?

In Finland, Singapore en in het basisonderwijs van Zuid-Korea, drie uitstekend presterende schoolsystemen, hebben ze het moeilijk gemaakt om leraar te worden. Er vindt een strenge selectieprocedure van kandidaten voor de lerarenopleiding plaats. Alleen de beste universitaire studenten komen ervoor in aanmerking, en er zijn evenveel opleidingsplaatsen als vacatures. De opleiding is in deze landen zeer gewild, wat ervoor zorgt dat de beste mensen leraar worden. Bovendien is er, door de strenge selectie, per student veel meer geld beschikbaar dan in landen zonder strenge selectie, zoals Nederland.

Dat lijkt niet te stroken met het oplossen van het lerarentekort. We moeten toch juist zoveel mogelijk leraren opleiden?

Dat is niet zo. Dat bewijst de situatie in Zuid-Korea wel. De opleiding tot leraar basisonderwijs is in dat land exclusief voorbehouden aan studenten van de beste universiteiten. Daarentegen kan iedereen met een beetje opleiding leraar worden op de middelbare school. Gevolg is dat alle leraren in spé het liefst op de basisschool willen werken, waardoor daar geen lerarentekort is én kinderen in die fase van het onderwijs de beste leraren tegenover zich hebben staan.

Hoe ziet uw ideale onderwijssysteem er uit?

Wat ik nastreef, is een onderwijssysteem met een hoge gemiddelde standaard en geen plafond. De onderwijssystemen van de westerse landen werken vaak goed voor de topleerlingen. Maar dat kan tot gevolg hebben dat veel leerlingen achterblijven. Juist ook aan hen moet veel aandacht worden besteed. Er mogen niet te veel uitschieters naar beneden zijn. Ik ben ervan overtuigd dat de succesvolle samenlevingen van de toekomst die met goede onderwijssystemen zullen zijn.

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur
Interview | Maandag 12-11-2007 | Sectie: Binnenland | Pagina: 03 | Derk Walters